Bàn luận về sự công bằng

Công bằng (justice) là một khái niệm luôn gây ra sự tranh cãi trong quá khứ, hiện tại và cả trong tương lai. Vậy quan niệm thế nào cho đúng về sự công bằng trong xã hội, trong công ty và trong các lĩnh vực của đời sống? Và chúng ta phải nhìn nhận vấn đề sự công bằng như thế nào và cách vận dụng vào thực tế ra sao để góp phần tạo nên sự phát triển bền vững cho xã hội.

Công bằng theo chiều ngang và công bằng theo chiều dọc

Trong kinh tế học, người ta phân biệt hai khái niệm khác nhau về công bằng xã hội đó là: 
+ công bằng xã hội theo chiều ngang (horizontal justice) nghĩa là đối xử như nhau đối với những người có đóng góp như nhau.
+ công bằng xã hội theo chiều dọc (vertical justice) theo nghĩa là đối xử khác nhau với những người có những khác biệt bẩm sinh, trình độ, năng lực hoặc có các điều kiện sống khác nhau.

Tỷ phú Bill Gates từng nói: “Cuộc sống vốn không công bằng. Hãy tập quen dần với điều đó”. Thật vậy, trừ khi bạn là kẻ đánh đâu thắng đó, mỗi ngày sẽ đều là gánh nặng cho những người bị đối xử "bất công".
Sự thật thì, cuộc đời vốn là một trò chơi phức tạp và không mấy dễ chịu. Người chơi sẽ cần đọc kỹ và hiểu đúng những quy tắc đã có trước khi bắt đầu vào cuộc chơi. Thế nhưng, chẳng mấy ai đủ kiên nhẫn để thấm nhuần những điều tưởng như hết sức hiển nhiên ấy.

Quy tắc 1: Đời là một cuộc ganh đua
Bạn đang yên vị cả năm nay tại một công ty ăn nên làm ra? Có không ít người đang cố dìm chết công ty bạn và cho dù có hàng trăm, hàng ngàn lý do gì đi chăng nữa nhưng cũng chẳng mấy ai muốn thừa nhận điều đó nhưng tất cả chúng ta đều đang trong một cuộc tranh đua quyết liệt, không chỉ của xã hội, cong người cho đến các vấn đề khác nữa. Nghe hơi kỳ cục nhưng đa số thường có thói quen tự... lừa mị bản thân (rằng mình có khả năng) để tạm thời trốn tránh khỏi thực tại đầy nghiệt ngã.
Và trên thực tế nếu bạn cứ yên vị một chỗ bạn sẽ không bao giờ phát triển, không bao giờ thay đổi được số phận, không bao giờ hoàn thiện được hết bản thân mình và chiến thắng bản thân mình chính là đối thủ lớn nhất. Những lời động viên, lời nói của nhân xu nịnh, nịnh bợ thường là những viên kẹo ngọt ngào tưởng như xoa dịu tâm hồn ấy thực chất chỉ là những viên đạn bọc đường hối thúc ta cố sống chết để có được thứ mình muốn. Nếu cuộc thi đó chẳng có mấy ý nghĩa, bạn việc gì phải cố bám trụ để giành phần thắng? chính vì vậy muốn vươn tới thành công hãy kỷ luật bản thân.
Thật may mắn khi chúng ta không sống ở một thế giới nơi con người phải tiêu diệt lẫn nhau để tồn tại. Nền văn minh hiện đại có khả năng làm thỏa mãn phần nào đời sống của mỗi cá nhân, cho dù họ không thuộc tuýp bon chen giành quyền lợi

Bình đẳng về cơ hội và khuyến khích sự cạnh tranh giữa các ý tưởng
Xã hội nào cũng luôn tồn tại những nhóm người yếu thế và từ đó có các mạng lưới an sinh nhằm góp phần kiến tạo sự công bằng về điều kiện sống và công bằng về cơ hội phát triển trong xã hội.
Công bằng còn được hiểu theo nghĩa rộng hơn chính là sự tìm kiếm một "môi trường" mà trong đó các cơ hội là ngang bằng nhau. 

Quy tắc 2: Người khác đánh giá bạn ở những gì bạn làm, không phải những gì bạn nghĩ
Có thể bạn chưa nhận ra, nhưng xã hội có thói quen đánh giá con người dựa trên những gì họ có thể làm cho người khác. Bạn vừa cứu một đứa trẻ khỏi đám cháy, sơ cứu người bị tai biến hay đơn giản chỉ là biết kể chuyện cười, bạn sẽ được người khác “định giá” ngay lúc đó.
Điều đáng nói là, bạn thường không tự đánh giá bản thân theo cách đó. Chúng ta chỉ đơn thuần tự tin cho rằng “tôi là người tốt”, hay “chắc chắn tôi sẽ làm được”. Những câu tự an ủi này sẽ là liều thuốc an thần hữu hiệu cho bạn trước khi chìm vào giấc ngủ. Trớ trêu thay, đó không phải cách thế giới đang nhìn vào bạn. Điều họ quan tâm là bạn sẽ làm được gì cho thế giới. Họ cho rằng, đức tính tốt đẹp cũng chẳng để làm gì nếu không có khả năng và thành đạt.
Cứ tạo ra sản phẩm chất lượng tốt là sẽ được tung hô?
"Hữu xạ tự nhiên hương" - Chúng ta thường có niềm tin bất diệt rằng tài năng của mình sớm muộn rồi sẽ tỏa sáng. Chúng ta thích nuôi hy vọng rằng "chỉ cần làm ra một sản phẩm để đời, thế giới rồi sẽ biết đến tôi"... Nhưng trong thực tế, sự tán thưởng của đám đông đơn giản chỉ là một hiệu ứng ăn theo mang tính mạng lưới. Chúng đến từ những người bạn có tiếp xúc hoặc biết tới bạn.
Vì thế, nhạc phẩm tuyệt tác của bạn sẽ có nguy cơ nằm trong xó cả năm nếu mọi người chẳng biết bạn là ai. Bạn viết xong một cuốn tiểu thuyết nhưng lại không ra sách, bạn vẫn chỉ là cây bút vô danh. Nhưng nếu bạn là người viết “Harry Potter”, cả thế giới sẽ biết đến tên bạn.
Bạn nhầm rồi! Một sản phẩm bình thường như "cân đường hộp sữa" cũng sẽ được tâng lên tận mây xanh nếu có cả tỷ người thích nó.

Quy tắc 3: Khái niệm công bằng của mỗi người luôn nhuốm màu lợi ích cá nhân
Con người vốn thích phát minh ra những chuẩn mực đạo đức. Đó chính là lý do chúng ta cần trọng tài trong trận đấu những người này thường giữ vị trí là cán cân giúp cân bằng mọi việc hay thẩm phán trong phòng xử án. Chúng ta luôn tìm kiếm cảm giác đúng – sai trong mọi tình huống, và hy vọng thế giới sẽ tuân theo.

Nhưng thực tế lại thích tỏ ra tàn nhẫn. Bạn lao vào học như điên, nhưng lại thi trượt vỏ chuối. Bạn làm việc như con ong chăm chỉ, nhưng cuối cùng người khác lại được đề bạt. Bạn nhớ người ta đến phát điên, nhưng đáp lại chỉ là những tin nhắn hờ hững. Lúc này, đừng vội trách đời là bể khổ. Bởi chính bạn đang mải miết lặn ngụp trong đống khái niệm vỡ vụn về sự “công bằng”.

Bài viết hay nên đọc:
Tại sao cuộc sống không công bằng?
Đó là bởi ý muốn của chúng ta về sự công bằng quả thực không dễ đạt được. Nó thực ra chỉ là một tấm áo choàng lấp lánh gắn đầy những suy nghĩ mơ mộng, phủ lên trên phiến gỗ mộc thực tại xấu xí.
Nếu ai cũng được đối xử "công bằng" như những gì họ muốn, thử tưởng tượng xem thế giới sẽ... loạn đến mức nào? Hầu hết chúng ta đều dành quá nhiều thời gian vẽ nên cuộc sống trong mộng, đến nỗi chẳng kịp thấy thế giới thực quanh mình đang chuyển biến ra sao. Vì vậy, ngừng than vãn và đối mặt với thực tế mới chính là chìa khóa mở tung sự hiểu biết về thế giới cũng như mọi tiềm năng ẩn sâu bên trong bạn.

Quan sát, tìm hiểu khi tôi còn ở nước ngoài tôi thấy nhiều cơ quan họ trả lương theo giờ, theo hiệu suất công việc. Không hề dựa trên cơ chế bình bầu chiến sĩ thi đua hay lao động tiên tiến để tăng lương như ở ta. Đi học thì sinh viên không ai biết điểm của ai, đi làm thì mọi người trong cùng cơ quan cũng không ai biết lương của ai. Một phần đó là bí mật cá nhân, một phần đó là sự đảm bảo rằng việc đánh giá lương, thưởng đã được tính toán dựa trên những tiêu chí áp dụng với từng người, từng công việc rất rõ ràng, một phần để tránh mất đoàn kết trong đơn vị. Đừng nói đến khái niệm "bình bầu chiến sĩ thi đua”, thời thị trường không có bình bầu, mà là sự đánh giá theo tính chất công việc, theo năng lực và hiệu quả công việc. Tùy theo công việc mà ai làm nhiều hưởng nhiều, làm ít hưởng ít, không làm không được hưởng.
Thiết nghĩ đã đến lúc phải có những thay đổi căn bản trong tư duy và đột phá về chính sách tiền lương!
Share on Google Plus

Đỗ Đức Hạnh

Đam mê với web và lập trình, thích viết và chia sẻ thông tin, có hứng thú với nhạc trữ tình và nhạc không lời
Đóng liên hệ [x]
hotline0906 531 886